Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Rreth 4 përqind e grave të zhvillojnë nivele të larta të sheqerit në gjak gjatë shtatzënisë, gjendje e njohur si diabet gestational. Për shkak se foshnjet e lindur nga nëna me diabet të tillë priren të jenë mbi peshën mesatare, këta fëmijë gjithashtu kanë më shumë gjasa të preken nga diabeti i tipit 2 kur të rriten.

Edhe pse është e debatueshme nëse trajtimi i diabetit tek grate shtatzëna përmirëson shëndetin e foshnjeve, një studim i kohëve të fundit tregon se në mbi 90% të rasteve, duke e trajtuar këtë gjendje vetëm me ndryshimet në dietë ishte e mjaftueshme për të zvogëluar rastet e komplikacioneve gjatë lindjes. Gjithashtu, nënat që iu nënshtruan trajtimit dietik kishin më pak gjasa për t’u prekur nga tensioni i gjakut,  mund të ruanin peshën normale trupore dhe ishin më pak në rrezik për lindjen e foshnjeve parakohe.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Çfarë lloj sëmundjesh mund të gjenden në ADN?  Pyetje të ngjashme u bëjnë konsumatorëve disa firma që ofrojnë analiza gjenetike për të përcaktuar nëse një person ndodhet në rrezik për t’u prekur nga diabeti, sëmundje të zemrës e probleme të tjera shëndetësore. Por gjithnjë e më shumë të dhëna studimore tani tregojnë se analizat gjenetike nuk përmbajnë shumë informacion për parashikimin e sëmundjeve.

Kundrejt një shume prej 500 dollarësh, çdo njeri mund të kryejë analizën e ADN-së së vet për të zbuluar gjenet që lidhen me sëmundje të ndryshme.

Ekspertët thonë se ekzistojnë shumë gjene të ndryshme që ndikojnë në zhvillimin e diabeteve dhe sëmundje të zemrës. Por  çdo gjen, kur merret veças, ndikon shumë pak  në shtimin e rrezikut për prekjen nga sumundjet.

Duke marrë në shqyrtim vlerën e analizave të ADN-së në parashikimin e rrezikut të sëmundjeve, shkencëtarët pranë universitetit të Harvardit morrën mostra gjenetike  nga më shumë se 6 mijë pacientë, disa prej të cilëve kishin diabet të tipit 2. Ata analizuan ADN-në e pacientëve për 10 variacione gjenetike që lidhen me rrezikun e diabetit. Si përfundim, kjo analizë nuk ndihmoi shumë për parashikimin e diabetit të tipit 2.

Pastaj, shkencëtarët u përqëndruan në faktorët tradicionale të rrezikut siç janë mosha e pacientit, historia shëndetësore familjare dhe mënyrat e jetesës.  Edhe pas kësaj, parashikimi i sëmundjeve në bazë të analizave gjenetike u përmirësua shumë pak, vetëm 1 përqind. Ekspertët thonë se mënyrat e tanishme të analizave të ADN-së për parashikimin e sëmundjeve mund të përmirësohen me kalimin e viteve. Por tani për tani, kryerja e një analize të tillë është vetëm shpenzim parash. Shkencëtarët këshillojnë se pacientët është më mirë të përqëndrohen në uljen e gjasave për t’u prekur nga diabeti duke ngrënë ushqime të shëndetëshme, duke kryer ushtrime fizike e duke mbajtur peshën trupore nën kontroll sesa të shpresojnë se një analizë ADN-je do t’i parashikojë këto sëmundje

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Sëmundjet e zemrës përbëjnë shkaktarin kryesor të vdekjeve në Shtetet e Bashkuara ku çdo vit regjistrohen mbi 400.000 goditje në zemër dhe tru. Rezultatet e një studimi  dy-vjeçar tregojnë se dy ilaçe jo  të kushtueshme kundër presionit të gjakut dhe kolesterinës, kur jepen së bashku janë të efektshëm për pakësimin e rrezikut të  goditjeve  në zemër.

Shkencëtarët vëzhguan rreth 70.000 pacientë me sëmundje të zemrës ose diabet  dhe çdo ditë për dy vjet i trajtuan ata një  grup ilaçesh që përbëhej nga lovastatin për uljen e kolesterolit dhe lisinopril për uljen presionit të gjakut.

Ata vunë re se në vitin pas trajtimit,  rreziku për goditje në zemër tek këta pacientë  u zvogëlua 60 përqind. Për shkencëtarët kjo kuptohet se trajtimi me këto dy barna kishin parandaluar mbi 1.200 sulme në zemër dhe goditje në tru.

Duke patur parasysh se 23 milionë amerikanë sot kanë diabet dhe më shumë të tjerë vuajnë nga sëmundje të zemrës, këto rezultate mund të vlejnë për shtimin e trajtimit me metoda të tilla në  të ardhmen.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Ethet janë pjesë e reagimit normal  të trupit ndaj vaksinës. Të shqetësuar nga  efektet negative të etheve të vaksinës, shumë prindër u japin fëmijëve barna parandaluese  si Acetaminophen para ose menjëherë pas vaksinimit. Por një studim i ri tregon se ndërkohë që këto barna mund të pakësojnë ethet, ato mund të ulin edhe efektivitetin e vaksinës. Mes një grupi foshnjesh që morrën vaksina rutinë, ekspertët veçuan disa fëmijë për të marrë 3 doza ilaçi për pakësimin e etheve brenda 24 orëve të vaksinimit. Ata vunë re se për disa lloje vaksinash, përgjigja mbrojtëse e sistemit imunitar ishte shumë më e ulët tek fëmijët që morrën barna kundër etheve.

Rezultatet e studimit lënë të kuptohet se një ilaç për pakësimin e etheve që u dha fëmijëve para vaksinimit ose menjëherë pas vaksinimit, ndërhynte në reagimin e sistemit imunitar më shumë sesa kur ilaçi jepej më vonë kur fëmija kishte ethe.

Si rrjedhim, shkencëtarët arritën në përfundimin se prindërit nuk duhet t’u japin fëmijëve Acetaminophen para ose gjatë kohës së vaksinimit.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Larja e duarve me ujë e sapun është mënyra më e lehtë, por edhe më e rëndësishme për të parandaluar përhapjen e gripit. Shpesh, gjatë rrjedhës dinamike të ditës, kjo strategji e thjeshtë harrohet. Atëherë, cila është mënyra më e mirë për t’u kujtuar njerëzve që të lajnë duart? Disa studimet në Britani kanë zbuluar se lajmërimet në banjë që i lusin njerëzit të lajnë duart janë më dobishmet.

Ekspertët përdorën ndjesorë elektrike për të ndjekur shfrytëzimin e ujit dhe sapunit, për rreth 250 mijë persona, dhe vendosën në hyrje e VC-ve publike porosi të tilla si “Uji nuk vret mikrobe, sapuni po”.

Por mesazhi më e efektshëm ishte ai që e nxiste njerin për të parë sesi vepronte tjetri duke bërë pyetjen “A po i lan duart me sapun personi pranë jush?”

Gjatë vëzhgimit u vu re se disa njerëz i shikonin me nënçmim lajmërime të tilla, pasi mendonin se larja e duarve është veprim i thjeshtë që gjithkush e bën pa ia kujtuar njeri. Dhe ishte kjo ndjenjë nënvlerësimi që i bënte shumë prej tyre të mos i lanin duart.

Gjatë studimit u vu re se gratë i lanin duart më mirë e më me kujdes, ndërsa burrat e përdornin sapunin në 50 përqind të rasteve.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Gratë me kancer të gjirit kanë më shumë gjasa të kenë nivele të ulëta të vitaminës D, dhe kjo i vë ato në rrezik më të madh për pakësimin e masës së kockave dhe shtimin e frakturave. Një studim i ri tregon se marrja në doza të larta të vitaminës D shtesë çdo javë e ul këtë rrezik tek pacientet me kancer në gji.
Vitamina D, e gjetur në qumësht, vezë, peshk, dhe ekspozim në diell, dihet se luan  rol thelbësor në rritjen e qelizave, në forcimin e sistemit imunitar, si dhe në forcimin e kockave.

Gratë me kancer në gji kanë edhe më shumë gjasa të kenë nivele të ulëta të vitaminës D dhe kjo mund të ndikojë në humbje të përshpejtuar të masës së kockave duke shtuar rrezikun për thyerje e fraktura.

Shkencëtarët matën nivelet e  vitaminës D tek  166 gra që trajtoheshin kundër kancerit në gji. Ata vunë re se 70% e tyre kishin nivele të ulëta të vitaminës D. Për ato me kancerin e gjirit fazë të vonë, nivelet mesatare të vitaminës D ishin edhe më të ulëta.

Në mënyrë që të rrisin vitaminën D në një nivel normal në organizëm, grave të përfshira në studim i u dhanë doza të shtesë të vitaminës D më shumë se dhjetë herë mbi vlerën e rekomanduar për individë të shëndetshëm. Kur  këto doza të larta u dhane rregullisht çdo javë,  ato arritën të përmirësojnë nivelet e vitaminës D në organizëm.

Duke pasur parasysh këto rezultate, studimi rekomandon që gratë me kancer në gji duhet të këshillohen me mjekët e tyre për të rritur në mënyrë të kujdesëshme marrjen e vitaminës D, sepse marrja tej mase e kësaj vitamine mund të shkaktojë efekte toksike në organizëm.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Ende pak dihet mbi sindromën e lodhjes kronike, gjendje që karakterizohet nga dhimbje të muskujve, kuçeve dhe lodhje mendore e fizike. Por një studim i ri e lidh këtë çrregullim me një retrovirus. Sindroma e lodhjes kronike është pak-a-shumë e panjohur, por jo dhe aq e rrallë. 1 në 250 të rritur në SHBA preken prej saj . Është vlerësuar se vetëm 5% e pacientëve arrijnë të shërohen plotësisht prej këtij çrregullimi.

Ndërsa studiuesit ende nuk e dinë se çfarë e shkakton sindromën e lodhjes kronike, një studim i ri ka gjetur një lidhje të fortë mes saj dhe  virusit të quajtur XMRV.

Pas analizave të mostrave të gjakut nga 100 pacientë me syndromë të lodhjes kronike dhe nga 200 persona pa këtë sindromë, studiuesit gjetën se 66 përqind  e pacientët me lodhje kronike ishin bartës të virusit XMRV , kundrejt 4 përqind me këtë virus mes  personave pa këtë sindromë.

Shkencëtarët  arritën të përcaktojnë se tek pacientët ky virus provokonte një përgjigje imune , apo kundërpërgjigje a reagim të organizmit, që pasqyrohej me lodhjen.

Tani shkencëtarët e dinë se virusi është i pranishëm në shumicën e pacientëve me sindromën e lodhjes kronike, por ata thonë se më shumë kërkime nevojiten për të përcaktuar nëse virusi është shkaktari i mundshëm i vetë sindromës.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Lufta kundër kancerit nuk ka përfunduar, por po bëhet përparim, thonë shkencëtarët. Përsosja e pajisjeve kërkimore në laboratorë e të analizave dhe përmirësimi i trajtimeve kanë ndihmuar shmangien e 650 mijë vdekjeve nga viti 1990 – 2005. Këto të dhëna përmban një raport i kohëve të fundit i shoqatës amerikane mbi kancerin. Por  në raport gjithashtu thuhet se fatkeqësisht, këtë vit kanceri do të marrë jetën e 500 mijë amerikanëve.

Sipas raportit, ritmi i vdekjeve si pasojë e kancerit ka rënë 19 përqind mes meshkujve dhe 11 përqind mes grave. Ky është një lajm i mire. Arsyet e këtij pakësimi në numrin e vdekjeve, janë se gjithnjë e më shumë amerikanë tani kryejnë rregullisht analiza si mamografi, kolonoskopi, që do të thotë se kanceret zbulohen në fazat fillestare kur janë më të kurueshëm.

Mjekët gjithashtu sot kanë mjete më të mira për të luftuar kancerin,  përfshi aparate për goditjen me saktësi të tumoreve nëpërmjet rrezeve radio aktive duke shmangur dëmtimin e qelizat e shëndetëshme.

Edhe pakësimi i pirjes së duhanit ka ndikuar në rënien e numrit të vdekjeve nga kanceri. Në raport thuhet se nga viti 1990 deri më 2005, u parandaluan 650 mijë vdekje nga kanceri. Por megjithë këto arritje, gjysmë milionë amerikanë pritet të vdesin këtë vit nga kanceri.

Kanceri në mushkëri vazhdon të jetë vrasësi kryesor  mes burrave dhe grave, ndërsa tymi i duhanit është shkaktar vdekjesh në 85 përqind të rasteve. Kanceret e zorës së trashë, prostatit dhe gjirit pasojnë kancerin e mushkërivë si më vdekjeprurës.

Ekspertët thonë se rreziku i vdekjes nga këta kancerë mund të pakësohet nëpërmjet ushtrimeve fizike, dietës së shëndetëshme dhe nëpërmjet kryerjes rregullisht të  analizava që zbulojnë kancerin në fazë fillestare.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Astma është sëmundja më e rëndë kryesore që prek fëmijët në Shtetet e Bashkuara. 7 milionë prej tyre vuajnë nga astma. Sipas një studimi botuar në revistën mjekësore  mbi sëmundjet e frymëmarrjes, midis astmës dhe vitaminës D ekziston një lidhje dhe se mungesa e vitaminës D në organizëm duket se luan rol në shkaktimin e sulmeve nga astma. Gjatë studimit, shkencëtarët vunë re se nivelet e ulta të vitaminës D ndikuan në shtimin e rasteve të shtrimit në spital të pacientëve me astma dhe hiperaktivitet të mushkërive.

Nivelet e ulta të vitaminës  D vihen re shpesh tek fëmijët dhe tek 25 përqind e të rinjve  e të rejave. Vitamina D luan rol kryesor në rritjen dhe zhvillimin e kockave, duke e bërë të nevojëshme  marrjen e kësaj vitamine edhe  në  rastet kur fëmijët nuk vuajnë nga astma.

Shkencëtarët thonë se rezultatet e studimit janë tepër paraprake për të rekomanduar vitaminën D shtesë edhe për fëmijët me astmë.  Por deri në kryerjen e studimeve të mëtejshme, shkencëtarët thonë se prindërit e fëmijëve me astmë duhet të sigurohen që këta fëmijë të marrin çdo ditë vitaminë D nëpërmjet ushqimeve si qumësht dhe peshk. Sigurisht edhe dielli është një tjetër burim kryesor për vitaminë D.

Astrit Lulushi, Zëri i Amerikës

Tek njerëzit që nuk flenë sa duhet ka gjasa të shtohet rreziku i prekjes nga sëmundja e Alzeimerit, thuhet në një studim të ri. Shkencëtarët arritën në përfundimin se cikli gjumë – zgjim mund të luajë rol të rëndësishëm në zhvillimin e kësaj sëmundjeje neurologjike që shoqërohet me humbjen e kujtesës.
Një nga shenjat kryesore të Alzeimerit është formimi në tru i pllakëzave amyloide që e bëjnë trurin të paaftë për të funksionuar. Këto pllakëza formohen nga akumulime toksike të copëzave amyloide beta, lloj proteine që ndihmon funksionin e trurit.

Shkencëtarët në universitetin Uashington në Saint Luis, në Misuri, gjetën të dhëna të reja se nivelet e këtyre copëzave të quajtura “peptide” ndikohen nga sasia e gjumit. Ata matën nivelet e proteinës amyloid beta dhe zbuluan se përqëndrimet e plakëzave peptideve janë më të larta kur njerëzit shpenzojnë më shumë kohë zgjuar sesa në gjumë.

Drejtori i departamentit të Neurologjisë, doktor David Holzman, thotë se kjo gjendje duket se kushtëzohet me shtimin e veprimtarisë së trurit dhe shpjegon përse niveli i peptideve është më i lartë gjatë kohës kur njeriu është zgjuar sesa kur është në gjumë.

Shkencëtarët zhbuluan se minjtë në laborator që mbaheshin pa gjumë treguan një rritje prej 25 përqind të nivelit të proteinës amyloide. Këto të dhëna, i bëjnë shkencëtarët të mendojnë se njerëzit që vuajnë nga ndërprerja e gjumit, e njohur si apnea, janë në rrezik më të lartë për t’u prekur nga sëmundja e Alzeimerit, sepse truri i tyre nuk  shlodhet sa duhet. Njerëzit që vuajnë nga apnea provojnë vështirësi në frymëmarrje gjatë kohës në gjumë dhe kjo vështirësi për të marrë frymë i bën ata të zgjohen qindra herë në natë.

Shkencëtarët pranë universitetit Uashington zbuluan se niveli i kimikateve që ndikojnë ciklin gjumë – zgjim , u ndikua edhe nga një gjendje e quajtur narkolepsi, e cila shkakton përgjumje gjatë ditës. Ata thonë se njerëzit me narkolepsy kanë nivele të ulta oreksine. Doktor Holzman thotë se kur në trurin e minjve në laborator u injektua nivele të larta oreksine, këto kafshë qëndruan zgjuar për një kohë më të gjatë, duke shkaktuar raste më të rënda Alzeimeri, e me një ritëm më të shpejtë sesa normalisht.

Por shkencëtarët ishin në gjendje t’a ndalnin këtë  zhvillim të sëmundjes kur injektuan një ilaç të quajtur almoreksant, i cili bllokon prodhimin e oreksinit.

Studimet e mëparëshme kanë treguar se pacientët me Alzaimer përfitojnë nga trajtimi i apneas nëpërmjet metodës CPAP për mbajtjen hapur të kanaleve të frymëmarrjes ndërkohë që janë në gjumë. Sipas të dhënave, rreth 90 përqind e personave me Alzeimer vuajnë nga apnea,  dhe nëse metoda CPAP i ndihmon ata, kjo vërteton rse nivelet e amyloideve beta ulen për shkak të pagjumësisë.

Doktor Holzman thotë se studimi i ekipit të tij mund të ndikojë në zhvillimin e ilaçeve dhe metodave për ngadalësimin e sëmundjes së Alzeimerit. Rezultatet e studimit u botuan në revistën Science në numrin e javës së fundit të muajit shtator.