Astrit Lulushi’s Blog

Maj 15, 2013

Mastektomia e dyfishtë, vendim personal dhe jo për diskutim


Astrit Lulushi, Zeri i Amerikes

angelina jolyKëto ditë, ylli i Hollivudit, Angelina Jolie botoi një opinion në gazetën New York Times rreth vendimit të saj për të kryer një mastektomi të dyfishtë (heqja e indeve në të dy gjinjtë) për të zvogëluar rrezikun e kancerit të gjirit. Ajo ka një ndryshim në gjenin BRCA1, mutacion që krijon 87 për qind gjasa për kancer të gjirit dhe 50 për qind gjasa për kancer në vezore gjatë jetës së saj.

Nëna e aktores Jolie, Marcia Lynne Bertrand (1950 – 2007), vdiq nga kanceri ne vezore. Angelina Jolie është martuar me aktorin tjetër të njohur Brad Pitt dhe eshtë e bija e aktorit, jo më pak të njohur, Jon Voight.

Kryerja e analizave gjenetike për kancer është shtuar vitet e fundit. Por është ende vështirë të dihet se çfarë mund sjellë kjo; nëse një person, pas analizave gjenetike, zbulon se ka një mutacion gjenetik me gjasa për të zhvilluar kancer të llojeve të ndryshme – çfarë duhet të bëjë? – si duhet të veprojë ai/ajo?

Studime të ndryshme kanë gjetur se analiza gjenetike duket se nuk e shton ankthin e sëmundjes, dhe kjo për arsye se njerëzit që arrijnë të zbulojnë më herët rrezikun kanë më shumë gjasa të shërohen.

Sipas statistikave, një femër ka 12 për qind gjasa të preket nga kanceri i gjirit gjatë jetës së saj. Por për gratë me një mutacion në gjenin BRCA1, si në rastin e aktores Jolie – jo rast i vetëm – gjasat për kancer në gji janë gati 90 për qind.

Shumica e grave me këtë mutacion ulen e presin për ditën kur të marrin diagnozën e tyre.

Edhe trajtimi për mutacionin gjenetik BRCA1 është ndryshe. Pra nuk është çudi që disa gra zgjedhin për të hequr gjinjtë e tyre dhe / ose vezoret, ndërsa të tjerat mbështeten në mënyra më pak drastike apo shpresojnë se nuk do t’u ndodhë gjë – dhe ky është thjesht një vendim personal.

Gjithashtu duhet patur parasysh se për lloje të tjera kanceresh operacione të tilla parandaluese, si mastektomia e dyfishtë që zvogëlon rrezikun nga 90 për qind në 5 për qind, ende nuk ekzistojnë.

Në të ardhmen ndoshta – disa lloje kanceresh mund të kërkojnë operacione edhe më të vështira; trajtime të tjera mund të jenë të thjeshta, si për shembull marrja e një pilule çdo ditë. Por në çdo rast, kjo do të jetë – si edhe tani – një zgjedhje personale, që sigurisht kërkon shans, guxim dhe hapësirë për vetëvendosje.

Advertisements

5 Koment »

  1. Si mund ti rezistosh joshjes së plagjaturës ? ! …
    Nuk më pëlqen të bëj moralizëm prandaj për fenomenin e cënimit të të drejtave të autorit do ti’u tregoj një histori e cila më ka zbavitur dhe irrituar në të njëjtën kohë. Sot jam studente e shkollës së doktoraturës me gjasme i përkas një pakice shumë të shkolluar, por dikur isha thjeshtë një STUDENTE e Universitetit të Tiranës, një studente mes qindra të tillëve në Universitet shqiptare, me pak fjalë “Askushi” në kërkim të literaturës parësore dhe dyësore për punimet e mia që më kërkoheshin në shkollë. POR përpara dy vitesh afërsisht kjo kohë, zgjodha një temë se më duhej të mbyllja një cikël studimi dhe nisa kërkimin e materialeve për tezën, punimin apo minipunimin tim. Tema ishte shumë trendy/popullore dhe si fillim iu drejtova një instituti kërkimor i cili ishte i miratuar me ligj për ushtrimin e aktivitetit të tij si institucion kërkimor-shkencor në atë fushë. Eshtë një nga institutet më të famshme në vend i financuar me miliona, i reklamuar dhe përgëzuar jo vetëm nga qeveria por dhe media për punën e tij shumë cilësore dhe të ndershme, e sidomos që mendon për të ardhmen, me pak fjalë cilësi dhe etikë. U nisa drejt tij për materiale dhe u prezantova ashtu siç isha thjeshtë një “STUDENTE” e cila intersohej për materiale të fushës dhe nëse ishte e mundur ndonjë intervistë me persona ekspert dhe në këmbim prisja një bashkëpunim. Por pa e shprehur ende kërkesën time, sapo dëgjuan fjalën “STUDENT”, më paraqitën në tavolinë një fletë të plastifikuar, tipi i meny-ve në resorante me çmimet përkatëse. Pra ke për të mbrojtur temë, ja ku e ke një mikrotezë shkencore e kopsitur dhe gati për t’u mbrojtur e ke gati, për vetëm 200 euro. Nëse në të ardhmen do të fillosh shkollën e doktoraturës mund të të ndihmojmë me temën e PhD-së, e ke të gatëshme për diçka më tepër tek 300 euro. Artikujt shkencor (100 euro) apo abstraktet (50 euro) kur të kesh nevojë ne këtu jemi në ndihmë të “STUDENTEVE”. U ndjeva e fyer dhe e habitur në të njëjtën kohë nuk munda të them asgjë, sepse kisha shkuar vet tek ata. Pra unë isha klienti ata ishin shitësit vetëm lekët duheshin që të ndodhte shkëmbimi dhe unë të bëhesha Msc. MA. Dr etj etj etj. Duke iu thënë se do të flisnim në një takim tjetër mbi detajet e temës që do merresha, nuk i refuzova në mënyrë të hapur kjo për shkak se dhe personi aty si kryetar i institutit ishte një goxha Prof. Dr dhe pedagog në disa universitete në vend (publike dhe private), nuk dija çti thoja dhe ika e nuk u duka më kjo dhe për faktin se u ndjeva e fyer, e pavlerësuar,e paaftë. Nuk e prisja një realitet të tillë sepse u treguan shumë transparent sikur ajo që bënin ishte në zbatim të ligjit dhe kishin dalë të shisnin diploma, teza, mikroteza, artikuj, abstrakte, PhD etj. Për më tepër më ra idhulli dhe imazhi i nje Prof Dr (akademiku) që unë kisha të krijuar në kokë, nuk përputhej me atë që më paraqiste realiteti kurrësesi. I jepet e drejta për kërkim shkencor dhe bën punën e shkeljes së të drejtave të autorit, kjo ishte puna që bënte ky institut apo qendër kursesh apo quheni si të dëshironi ju. Dhe mos më thoni që nuk ka sepse çdo qendër kursesh e bën këtë. Dhe e bën sikur të jenë tek tregu i fruta perimeve dhe shesin speca dhee domate…pa leje nga Bashkia kuptohet.
    Në kërkim po të literaturës tashmë vazhdova rrugëtimin tim dhe iu drejtova ministrisë përkatëse si një institucion i cili ishte i ngarkuar për atë punë/problem dhe duhet të kishte burime parësore por edhe dytësore për punimin tim. Aty si për çudi u treguan më të drejtëpërdrejtë dhe të menjëhershëm. A je STUDENT? Ja urdhëro për këtë temë që kërkon ti kemi një punim në punë e sipër të finacuar nga BE-ja, tamam studim. Merre prezantoje, se ti për në shkollë e do se mos je gazetare, (demek punë arsimi, pa zarar). Plus që kjo nuk botohet por i jepet vetëm BE-së kaq. Dhe këta në ndryshim nga të parët ta jepnin falas . Më fal po të drejtat e autorit që shkeleshin (në fakt pa e kuptur ma dha punimin vet autori). Ligji i shkretë i shkelur nga një institucion shtetëror. Pra grabit se s’të thotë njeri gjë. Më vjen keq dhe për punën kërkimore se s’ka pothuajse vlerë fare, e në fakt dihet vlerën çdo gjëje ia jep treg, ligji i kërkesë-ofertës, po mesa duket në këtë treg ka shumë ofrues e pak kërkues prandaj dhe çmimi është i ulët. Demek punë arsimi, universiteti, kërkimi shkencor etj.
    Interneti po ashtu një mori materialesh të pambrojtura, të cilat mund ti grabisësh kur të duash dhe që mund të bësh ç’të duash me to. Punime të mira dhe jo të mira, gjithsesi s’ke ndonjë punë të madhe për të bërë ti thjeshtë përzgjidh atë që të duket më e mirë, në gjuhën që njeh më mirë, nëse e gjen në Shqip akoma më mirë. Pra me pak fjalë vidh se s’të sheh njeri.
    Po pse ndodh kështu? Çfarë i bën këta njerëz që të mos kenë frikë se mos dikush u zbulon vjedhjen? Sipas versionit teorik do ta përmblidhnim me një fjalë të vetme nuk ka kontroll. Por rrugëtimi im si STUDENT vazhdon… Ja përgjigja praktike . . .Dorëzova punimin por askush nuk ma kërkoi në version elektronik , se helbete si dihet qëllon ndonjë pedagog korrekt në zbatimin e ligjit mbi të drejtat e autorit dhe i kontrollon online për plagjaturë, ja kështu kapërcehet një kontroll. Sepse biblotekë elektronike për tezat dhe mikrotezat e bëra nga paraardhësit tanë nuk ka kështuqë jepi dorëzoje , hiqe qafe, merr gradën dhe je “ok”. Proçedura të zbatohet të tjerat s’kanë rëndësi.
    Po ashtu të mendosh se ato qindra faqe të dorëzuara nga STUDENTET a lexohen? Se besoj, vetëm ndonjë pedagog jashtë mode i lexon sepse rëndom lexohet vetëm përmbledhja dhe asgjë tjetër. Shihet power-point-ti të jetë i bukur e me pamje mahnitëse se si i thonë asaj thënies “nëse nuk e bind dot tjetrin, të paktën shpërqëndroje” se në fund të fundit do të ta japi se ashkush nuk kontrollon dhe s’ka inters ta kthej, çfarë të lodhet përsëri. Janë shumë të rrallë ata të cilët kontrollojnë dhe bëjnë punën siç duhet. Nuk e di nëse kjo ka të bëjë me pagesën e kontrolluesve apo çfarë.
    Pra kështu ne studentët/pseudo-studenët apo studiuesit/pseudo-studiuesit shqiptar nuk kemi frikë se kapemi me kopje/plagjaturë apo se vjedhim. Nuk mundet kurrësesi që gjithçka të ngelet në dorën e etikës së kërkuesit, në thelb duhet një sistem apo srukturë kontrolli të plagjaturës. Ka gjithmon përfitues, mashtrues e gjithfarë lloj tipash , plus që studenti s’ka pse të gjendet i rrethuar nga një joshje kaq e madhe nga plagjatura.Gjithësesi ka plotë studiues të cilët punojnë me rigorozitet dhe me fanatizëm rreth punës së vet por kjo është e keqa se si i thonë asaj fjalës së urtë “digjet bari i thatë me të njomin bashkë”. Por jo gjthçka mund të mbetet në dorë të etikës së studiuesit sepse jo më larg se para disa ditësh doli që dhe draft reforma mbi arsimin e lartë në vendin tonë ishte plagjaturë (të pakëtn këshut u tha nëpër dhëmbë dhe u mbyll, se gjë zyrtare hic).
    Me të drejtë lind pyetja se si e kanë zgjidhur vendet e tjera këtë problem sa kombëtar aq edhe ndërkombëtar ? Eshtë shumë e thjeshtë zbatimi i ligjit dhe penalizimi i atyre që e shkelin atë. Por dihet që kjo nuk mjafton se përpara se ta dënosh hajdutin duhet ta kapësh atë. Ka shumë soft-whare të cilat janë një mjet shumë i mirë për kontrollin e plagjaturës, në disa sekonda programi të shfaq menjëherë se sa është niveli i citimit, plagjaturës e gjithçka. Ju do thoni se a e zgjidh kjo problemin? Jo kuptohet që jo sepse teknologjia është një mjet, jo një mbrekulli. Ministri Gjerman u kap me PhD plagjaturë pak me vonesë por u kap sepse ligji dhe mjetet e zbatimit të tij atje funksionojnë. Rasti i PhD-së së rektorit të Universitetit të Prishtinës është po një rast i cili duhet të merret shembull. Po ashtu Zuchenberg i famshëm një hajdut i zgjuar por që nuk i shpëton dot ligjit (kjo sipas mendimit tim). Po në shqipëri a është dënuar ndonjë ? Të them të drejtën nuk di asnjë emër të penalizuar deri më sot. Thua se nuk ka , jo përkundrazi është bërë e zakonshme.
    Në Repulikën e shqipërisë ekziston një ligj mbi të drejtat e autorit por që nuk zbatohet pothuajse asnjëherë (kjo duket qartë nga rastet e penalizuara) nga të gjithë personat dhe intitucionet në vendin tonë. Ju do thoni ku e bazon ti këtë? Ju lutem të fokusohemi tek librat dhe të mos shkojmë shumë më larg. Sa libra universitar janë thjeshtë të përkthyer dhe u është vendosur emri i përkthyesit si autori i tij dhe të tillë ka shumë në ambjentet akademike. Sa grada po merren me plagjaturë apo copy-paste? Përpara disa ditësh pash një PhD të mbrojtur dhe të hedhur në internet, mu duk e shkruar shumë mirë dhe qartë, me pak fjalë më pëlqeu, por gabimisht hapa dhe disa punë të PNUD-it mbi atë fushë dhe çfarë ishte një copy-paste e punimeve të PNUD marrë dhe prezantuar si të vetën dhe përfituar gradën Dr. Pra është një superstrukturë e tërë që proklamon dhe nxit cënimin e të drejtave të autorit dhe mosruajtjen e këtyre të drejtave.
    Unë jam një nga ata studentët/studiuesit i cili joshet përditë nga plagjatura, ai personi i cili duhet të zgjedhi midis një pune të gatshëme dhe të lirë apo një pune të bërë vet dhe të lodhshëme, sepse të punosh asnjëherë nuk është e lehtë e aq më pak në fushën e kërkimit shkencor. Pastaj deprimohesh kur shikon njerëz me PhD të gatëshme dhe të çlodhur, pa asnjë pikë rrudhe në fytyrë se nuk është asnjëherë keq përkundrazi të jesh dhe i/e bukur dhe i/e zgjuar.
    E bukura Doktoresha e shkencave vs I bukuri Doktori i shkencave .

    Koment nga Anila Gjonaj — Gusht 21, 2014 @ 8:27 am | Përgjigjjuni

  2. obviously like your website however yyou have to take a
    look at the spelling oon quite a few of your
    posts. Several of them are rife with spelling problems and
    I to find it very troublesome to tell the reality on the othr
    hand I’ll definitely come again again.

    Koment nga juicing fruit — Shtator 26, 2014 @ 4:49 pm | Përgjigjjuni

  3. Good article. I am going through some of these issues
    as well..

    Koment nga e-learning — Dhjetor 22, 2014 @ 9:31 pm | Përgjigjjuni

  4. Aw, this was an extremely nice post. Spending some time and actual effort to make
    a very good article… but what can I say… I put
    things off a whole lot and never manage to get anything
    done.

    Koment nga webcam mature — Dhjetor 29, 2014 @ 7:15 pm | Përgjigjjuni

  5. I was pretty pleased to find this page. I want to
    to thank you for your time due to this fantastic read!!

    I definitely loved every little bit of it and I have you saved to fav to see new stuff on your site.

    Koment nga mikeyeesite.com — Dhjetor 23, 2016 @ 11:37 am | Përgjigjjuni


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Blog te WordPress.com.

Këtë e pëlqejnë %d blogues: